Elektrische Voertuigen

Risicobeschrijving

De elektrische voertuigen (EV) en de hybride elektrische voertuigen (HEV) maken gebruik van een elektromotor als aandrijfaggregaat, gecombineerd met een HV (hoge voltage) batterij als energiebron. De risico’s bij het werken met deze voertuigen zijn daarom:

  1. Stroom door het lichaam (aanrakingsgevaar)
  2. Verbranding door de vlamboog

Indien men bij reparatiewerkzaamheden aan EV en HEV in aanraking komt met de onder spanning staande delen kan men hierdoor ernstige gezondheidsschade oplopen. Met name het zenuwstelsel, het hart en de huid zijn hiervoor kwetsbaar. In ernstige gevallen kan het leiden tot blijvend letsel maar zelfs ook tot hartstilstand met de dood tot gevolg. Daarnaast kan er door defecten aan elektrisch schakelmateriaal zoals HV-relais, ernstige vonkvorming ontstaan als gevolg van het maken of verbreken van (kortsluit) hoofdstromen. Hierdoor kunnen er zeer ernstige brandwonden aan het gezicht en/of de ogen ontstaan met mogelijk blijvende schade.

Ook kan door (extreme) mechanische vervorming van batterijcellen elektrolyt uit batterijcellen weglekken en in aanraking met de huid en/of ogen komen. Dit geldt hoofdzakelijk voor Nikkelmetaalhydride accu’s en loodaccu’s en in mindere mate voor Li-Ion accu’s.

Opmerkingen:

  1. Aan de hoogspanningsbatterij zelf mag alleen gewerkt worden door mensen die daarvoor voldoende zijn voorgelicht en geïnstrueerd en die de branchenorm: “Veilig werken aan Elektrische voertuigen (EV) en Hybride elektrische voertuigen (HEV) in garagewerkplaatsen” kennen en navolgen.
  2. Jongeren onder de 18 jaar mogen
    • alleen werkzaamheden uitvoeren waarbij geen elektrische gevaren zijn
    • niet de toestand van een elektrisch voertuig vaststellen
    • alleen onder toezicht aan elektrisch voertuigen werken
    • alleen aan elektrische voertuigen werken die geen schade hebben die tot elektrische gevaren kan leiden

Spanningsniveaus worden volgens de NEN-EN 50110-1 (Bedrijfsvoering van elektrische installaties) als volgt onderverdeeld.

Wisselspanning

Extra lage spanning:

Kleiner dan 50 Volt

Laagspanning:

Kleiner dan 1000 Volt

Hoogspanning:

Groter dan 1000 Volt

Gelijkspanning

Extra lage spanning:

Kleiner dan 120 Volt

Laagspanning:

Kleiner dan 1500 Volt

Hoogspanning:

Groter dan 1500 Volt 

 

Met de komst van hybride en elektrische voertuigen is het spanningsniveau in de voertuigen fors toegenomen, in sommige gevallen tot ruim 400V. Voor de monteur is dit “hoogspanning” vergeleken met de 12V accu’s, maar volgens de NEN-EN 50110-1 is het nog steeds laagspanning. Maar ook het werken aan “laagspanning” kan een gevaar opleveren voor de gezondheid. Bij werkzaamheden aan het Hoog Voltage systeem is het daarom noodzakelijk om de risicovolle hoogspanningsbatterij en andere voedingsbronnen van hoge spanningen, veilig spanningsvrij te maken zodat onbeschermde aanraking geen risico meer vormt.

Onderdelen waar(in) de risicovolle hoge spanning aanwezig kan zijn, zijn herkenbaar aan een waarschuwingssticker op de behuizing van dat onderdeel. Alleen de daarvoor voldoende voorgelichte en geïnstrueerde werknemers mogen deze onderdelen volgens fabrieksvoorschriften openen, beoordelen en repareren. Op het moment dat alle spanning is afgeschakeld is er sprake van een voertuig zonder elektrische risico’s.

Waarschuwingssticker:

Waarschuwingssticker

 

Elektrische bedrading

Elektrische bedrading waarop een hoge wissel- of gelijkspanning kan staan is in principe herkenbaar aan de oranje kleur.
Meestal is deze bedrading met een gewapende elektrische afscherming beveiligd en aan de massa van het voertuig gelegd. Deze bedrading dient onbeschadigd te zijn. De oranje bedrading is zeer goed bestendig tegen mechanisch belasting en chemische inwerking van zuren. Tijdens inspectie van deze bedrading kan bij een beschadigde kabelboom een werknemer onder stroom komen te staan.

Elektrische bedrading 2 


Elektrische bedrading 1

Bij bepaalde reparaties moet er aan onderdelen van het hoge spanningsgedeelte gewerkt worden.

 

Het betreft de volgende onderdelen:

  • De HV-voertuigbatterij,
  • De tractie motoromvormer afvlakcondensator,
  • De AC-DC omvormer,
  • De DC-DC omvormer,
  • De elektrische tractiemotor,
  • PTC verwarmingsinstallatie,
  • De elektrische airconditioningpomp.

 

Vereist is het volgende:

  • Voor aanvang van werkzaamheden aan deze (hierboven genoemde vetgedrukte) onderdelen wordt het voertuig spanningsvrij gemaakt volgens het 6 stappenplan.

 

 

Praktische oplossingen beschrijving

Bij het oplossen of verminderen van het risico dient de arbeidshygiënische strategie gevolgd te worden, dat betekent het volgen van onderstaande volgorde om het probleem aan te pakken waarbij de bronaanpak de meest gewenste oplossing is en de persoonlijk beschermingsmiddelen de laatste optie:

  1. De bron van het probleem weg nemen: Is feitelijk niet mogelijk omdat de HV-batterij nu eenmaal in het voertuig zit. Wel kan het voertuig spanningsvrij worden gemaakt, waarna de bron als het ware is weggenomen.
  2. Hulpmiddelen gebruiken: Voertuigmarkeringsmiddelen met waarschuwingslabels of bebording die aan de omgeving kenbaar maken dat er mogelijk gevaar voor aanraking met elektrische delen bestaat.
    Danger High Voltage
  3. Organisatorische oplossingen: Toepassen van het aanwijsbeleid. Voldoende voorlichten en instrueren van werknemers.
  4. Persoonlijke beschermingsmiddelen: Veiligheidsschoenen, isolerende veiligheidshandschoenen, overhandschoenen, werkpak/overall, gelaatsscherm.

 

Oplossingen tabel

 

Normen en wetten


Verwante normen:

  • Bepalingen voor laagspanningsinstallaties (NEN 3140 3e druk);
  • NEN 9140 (verschijnt in de loop van 2013) is van toepassing onder andere op schadeherstelwerkzaamheden, demontage en pechhulpverlening aan Elektrische voertuigen en Hybride elektrische voertuigen.