Elektrische Voertuigen

Algemeen

Deze branchenorm Veilig werken aan e-voertuigen is gebaseerd op NEN 9140:2019 Veilig werken aan e-voertuigen die algemeen aanvaard is door de mobiliteitsbranche.

NEN 9140:2019 geeft invulling aan de Arbeidsomstandighedenbesluit artikel 3.4 en 3.5, waarin onder meer staat dat een elektrische installatie veilig moet zijn om aan te werken en dat werkzaamheden in principe spanningsloos moeten worden uitgevoerd door bevoegd personeel.

 

Risicobeschrijving

De elektrische voertuigen (EV) en de hybride elektrische voertuigen (HEV) ), verder te noemen e-voertuigen, maken gebruik van een elektromotor als aandrijfaggregaat, gecombineerd met een HV (hoge voltage) batterij als energiebron. De belangrijkste risico’s bij het werken met deze voertuigen zijn daarom:

  1. Stroom door het lichaam (aanrakingsgevaar)
  2. Verbranding door de vlamboog

Indien men bij reparatiewerkzaamheden aan e-voertuigen in aanraking komt met de onder spanning staande delen kan men hierdoor ernstige gezondheidsschade oplopen. Met name het zenuwstelsel, het hart en de huid zijn hiervoor kwetsbaar. In ernstige gevallen kan het leiden tot blijvend letsel maar zelfs ook tot hartstilstand met de dood tot gevolg.

Daarnaast kan er door defecten aan elektrisch schakelmateriaal zoals HV-relais, ernstige vonkvorming ontstaan als gevolg van het maken of verbreken van (kortsluit) hoofdstromen. Hierdoor kunnen er zeer ernstige brandwonden aan het gezicht en/of de ogen ontstaan met mogelijk blijvende schade.

Ook kan door (extreme) mechanische vervorming van batterijcellen elektrolyt uit batterijcellen weglekken en in aanraking met de huid en/of ogen komen. Dit geldt hoofdzakelijk voor Nikkelmetaalhydride batterijen en loodaccu’s en in mindere mate voor Li-ion batterijen.

Opmerkingen:

  1. Aan de HV-batterij zelf mag alleen gewerkt worden door mensen die een specifieke opleiding hebben gevolgd voor werken onder spanning waarvoor na succesvolle voltooiing een getuigschrift is uitgereikt.
  2. Jongeren onder de 18 jaar zijn per definitie leek en mogen
    • alleen werkzaamheden uitvoeren waarbij geen elektrische gevaren zijn
    • niet de toestand van een e-voertuig vaststellen
    • alleen onder toezicht aan e-voertuigen werken
    • alleen aan e-voertuigen werken die geen schade hebben die tot elektrische gevaren kan leiden

Spanningsniveaus worden volgens de NEN-EN 50110-1 (Bedrijfsvoering van elektrische installaties) als volgt onderverdeeld.

   

Wisselspanning

   

Gelijkspanning

Extra lage spanning Tot 50 volt Tot 120 volt
 
Laagspanning Tot 1.000 volt Tot 1.500 volt
 
Hoogspanning Groter dan 1.000 volt Groter dan 1.500 volt

 

 

Met de komst van e-voertuigen is het spanningsniveau in de voertuigen fors toegenomen, in sommige gevallen tot ruim 800V. Voor de monteur is dit “hoogspanning” vergeleken met de 12V accu’s, maar volgens de NEN-EN 50110-1 is het nog steeds laagspanning. Maar ook het werken aan “laagspanning” kan een gevaar opleveren voor de gezondheid. Bij werkzaamheden aan het HV-systeem is het daarom noodzakelijk om de risicovolle HV-batterij te scheiden van het HV-systeem en vervolgens het HV-systeem veilig spanningsvrij te maken zodat onbeschermde aanraking geen risico meer vormt.

Onderdelen waar(in) de risicovolle hoge spanning aanwezig kan zijn, zijn herkenbaar aan een waarschuwingssticker op de behuizing van dat onderdeel. Alleen de daarvoor voldoende voorgelichte en geïnstrueerde medewerkers mogen deze onderdelen volgens fabrieksvoorschriften openen, beoordelen en repareren. De werkgever moet deze personen daarvoor schriftelijk aanwijzen.
Op het moment dat alle spanning is afgeschakeld is er sprake van een voertuig zonder elektrische risico’s, uitgezonderd de HV-batterij.

Waarschuwingsstickers:

WaarschuwingsstickerWaarschuwingssticker

 

Elektrische bedrading

Elektrische bedrading waarop een hoge wissel- of gelijkspanning kan staan is in principe herkenbaar aan de oranje kleur.
Meestal is deze bedrading met een gewapende elektrische afscherming beveiligd en aan de massa van het voertuig gelegd. Deze bedrading dient onbeschadigd te zijn. De oranje bedrading is zeer goed bestendig tegen mechanisch belasting en chemische inwerking van zuren. Tijdens inspectie van deze bedrading kan bij een beschadigde kabelboom een medewerker onder stroom komen te staan.

Elektrische bedrading 2 


Elektrische bedrading 1

Bij bepaalde reparaties moet er aan onderdelen van het HV-systeem gewerkt worden. Dit mag alleen uitgevoerd worden door aangewezen personen die voor die werkzaamheden voldoende zijn opgeleid of geïnstrueerd.

 

Vereist is het volgende:

  • Voor aanvang van werkzaamheden aan HV-onderdelen wordt het voertuig spanningsvrij gemaakt volgens het stappenplan Veilig werken aan e-voertuigen NEN 9140:2019 waarbij het voorschrift van de fabrikant leidend is.

 

 

Praktische oplossingen beschrijving

Bij het oplossen of verminderen van het risico dient de arbeidshygiënische strategie gevolgd te worden, dat betekent het volgen van onderstaande volgorde om het probleem aan te pakken waarbij de bronaanpak de meest gewenste oplossing is en de persoonlijk beschermingsmiddelen de laatste optie:

  1. De bron van het probleem weg nemen: Is feitelijk niet mogelijk omdat de HV-batterij nu eenmaal in het voertuig zit. Wel kan het HV-systeem spanningsvrij worden gemaakt, waarbij de HV-batterij losgekoppeld wordt van het systeem, waarna de bron als het ware is weggenomen.
  2. Hulpmiddelen gebruiken: Voertuigmarkeringsmiddelen met waarschuwingslabels of bebording die aan de omgeving kenbaar maken dat er mogelijk gevaar voor aanraking met elektrische delen bestaat. 
  3. Organisatorische oplossingen: Toepassen van het aanwijsbeleid. Voldoende voorlichten en instrueren van medewerkers.
  4. Persoonlijke beschermingsmiddelen: Veiligheidsschoenen, isolerende veiligheidshandschoenen, overhandschoenen, werkpak/overall, gelaatsscherm.

 

Oplossingen tabel

Persoonlijke beschermings- middelen

6 Persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM's) e-voertuigen

 

Normen en wetten

  • Branchenorm: "Veilig werken aan e-voertuigen (EV) in garagewerkplaatsen";
  • NEN norm Veilig werken aan e-voertuigen NEN 9140:2019;
  • De procedures/voorschriften van fabrikanten/leveranciers betreffende het veilig werken aan e-voertuigen;
  • Arbeidsomstandighedenbesluit artikel 3.4 en 3.5;
  • Arboinformatieblad AI-54 Elektrische Veiligheid.


Verwante normen:

  • Bedrijfsvoering van elektrische installaties - Laagspanning (NEN 3140+A3:2019);
  • Bedrijfsvoering van elektrische installaties – Algemene eisen (NEN-EN 50110-1).
  • .